Tâm lý trong đầu tư chứng khoán

Tâm lý trong đầu tư chứng khoán

1- Ah, giá đang lên, hãy quan sát thị trường
2- Xu hướng đang đứng im, tôi sẽ mua khi xu hướng vững chắc hơn.
3- Mẹ nó! tôi nhỡ mất tầu rồi, nhưng nếu đợi một chút nữa thì sẽ không kiếm được từ đợt lên này. Mua thôi!
4- Không đợi quả đấy đúng là tuyệt.
5- Tôi sẽ bình quân giá xuống quả này.
6- Giá này rẻ quá, chơi luôn 200%.
7- Trời đất, tôi sẽ bán ngay khi tăng lại.
8- Tôi không tin là có thể xuống sâu thế này, chắc chắn đã chạm đáy rồi.
9- Được, quả này đợi thị trường hồi phục không thì phải đầu tư lâu dài thôi.
10- Chuyện quỷ quái gì đang sảy ra thế này.
11- Đủ quá rồi tôi bán hết thôi và đứng ngoài thị trường.
12- Tôi đã quyết định đúng đắn là bán hết đi.
13- Thị trường sẽ lại lao dốc thôi.
14- Đã nói rồi mà.
15- Thị trường làm trò gì đấy nhỉ???
16- Quỷ quái gì đây?
17- Quả này lại có nhiều thăng điên mang tiền đi đóng học phí đây.
18- Vậy là tôi biết được cái gì đang diễn ra đây rồi.
19- Chết tiệt thật tôi sẽ mua cổ lại, Nó vẫn còn rẻ hơn lần trước tôi mua.



Nếu các bạn là nhà đầu tư, nếu các bạn đang quyết định trở thành một nhà đầu tư, hoặc nếu các bạn đang tìm hiểu về nó, thì điều mà các bạn thường được khuyên trước thi tham gia vào thị trường là “chuẩn bị tâm lý đầu tư”. Thật vậy, các bạn có thể bật cười nếu tôi nói “đầu tư bằng niềm tin”, nhưng sau khi các bạn đọc bài viết này, các bạn hãy suy ngẫm lại thử xem, mình đã có đủ “niềm tin” để đầu tư hay chưa.

Huyền thoại Warrent Buffet đã từng nói: “có 2 dạng tâm lý đầu tư trên thị trường chứng khoán: “tham lam” và “sợ hãi”. Và triết lý đầu tư của huyền thoại này là “hãy tham lam khi người khác sợ hãi, và hãy sợ hãi khi người khác tham lam”. Tôi sẽ không nói nhiều về 2 dạng trạng thái này, vì nếu bạn là một nhà đầu tư, hoặc chí ít đang tìm hiểu về nó, các bạn cũng đã thuộc lòng 2 dạng trạng thái này, cả trên lý thuyết và thực tế. Về 2 dạng trạng thái này, tôi chỉ có 1 lời khuyên dành cho các bạn “hãy luôn giữ cái đầu lạnh trong thị trường đang nóng”.

Điều tôi muốn nói ở đây là, ngoài 2 dạng trạng thái trên, vẫn còn có những dạng tâm lý khác có thể khiến các bạn “chết vào lúc xế trưa” trong đầu tư chứng khoán. Qua nhiều lần đầu tư, cả thành công lẫn thất bại, tôi tự đúc rút ra cho mình những dạng tâm lý này, mà khi nghiệm lại, nó ảnh hưởng không nhỏ đến quyết định đầu tư của tôi, chiến thuật tôi vạch ra, và kết quả mà tôi nhận được. Những dạng tâm lý này, tôi không biết các bạn có đọc được trong các sách về tâm lý hành vi, các cuốn sách về kinh nghiệm đầu tư của các nhà đầu tư huyền thoại, hay các cuốn sách dạy đầu tư chứng khoán vỡ lòng. Đây chỉ là những dạng tâm lý được rút ra từ những lần trải nghiệm thực tế, nó có thể xuất hiện trong các bạn một cách vô thức, các bạn có thể không để ý, nhưng nó chi phối bạn, và nếu bạn không kiểm soát được nó, nó có thể khiến các bạn ôn hận khóc thầm. Và, không quanh co dài dòng nữa, tôi sẽ cho các bạn biết các dạng tâm lý đó là gì. Let’s go!

“Tâm lý bầy đàn”. Cái này có lẽ không cần nói nhiều các bạn cũng biết. Chỉ là đề - pa cho các bạn. Nhưng không phải “bầy đàn” là không tốt. Xu hướng chuyển động của thị trường giống như xu hướng di chuyển của một đàn lớn. Bạn nhận ra được hướng đi của bầy, bạn sẽ dễ dàng theo sau, nhưng phải tỉnh táo để biết lúc nào nên tách đàn, vì con đường đàn đang đi có thể dẫn đến vực thẳm. Cái quan trọng là thời điểm, và hãy nghĩ bạn sẽ là con thú đầu đàn, biết đâu sau này, hành động của bạn sẽ là hướng đi cho cả thị trường thì sao nhỉ?

Trọng tâm tôi muốn nói đến, là “hi vọng” và “do dự” – hi vọng dẫn đến do dự. Các bạn có thể đọc được nhiều câu danh ngôn khá hay về hi vọng, như Alexandre Dumas đã từng nói “Tất cả sự khôn ngoan của con người được tập hợp lại trong hai từ: chờ đợi và hy vọng”, hay “Tất cả mọi điều trên thế giới này đều được hy vọng làm nên.” – Martin Luther. Và xin thưa rằng, chính sự chờ đợi và hi vọng của các bạn đã vô tình “giết” các bạn. Đối với những người nắm giữ cổ phiếu, khi xuống giá, thường chiến thuật của họ là “bình quân giá”. Tuy nhiên, người ta thường không bán ra, mà nắm giữ và “HI VỌNG” giá phục hồi. Tuy nhiên, sự chờ đợi và hi vọng (dẫn đến do dự không bán ra) này ngày càng khiến tài khoản của bạn thêm teo tóp, lúc đầu là 5%, rồi 8%, rồi 10%... 20%... 30% và bạn trở thành nhà đầu tư chân chính bất đắc dĩ. Thay vì đó, chiến thuật có thể thay đổi: các bạn hãy bán ra (cut-loss) khi cổ phiếu giảm khoảng 7 - 10%. Nếu tăng các bạn mua lại, và chỉ chịu phí giao dịch, đỡ hơn các bạn “ôm” cổ và kiên trì bình quân giá, và tài khoản có thể “tèo” thêm vài chục % nữa. “Hi vọng” là điều các bạn nên có trong các vấn đề khác, còn trong chứng khoán, hi vọng là tự sát. Như một câu danh ngôn bất hủ của người đứng đầu nước Mỹ Benjamin Franklin: “Người sống bằng hy vọng sẽ chết vì nhịn đói.” Hãy nhớ rằng “Sự vắng mặt của những người ta yêu thương còn tệ hơn cái chết, và hy vọng trong vô vọng còn khổ sở hơn tuyệt vọng.” Vì vậy, bài học đặt ra là, đường ảo tưởng, hãy “cut-loss” khi đến mức giới hạn, kỷ luật và đừng để cảm giác hi vọng “ngày mai biết đâu nó lên” chi phối bạn. Các bạn hãy nhìn lên cái hình của tôi ở trên, và có thể nhận ra rằng, các bạn đang ở mức tâm lý từ 5 đến 9. Hãy tự rút ra bài học cho mình. Hãy nhớ đến câu nói bất hủ của Victo Hugo “Hy vọng là từ Chúa đã viết lên lông mày mỗi người.” Câu nói có ý nghĩa là hi vọng là điều mà không bao giờ bạn có thể nhìn thấy, như nhìn thấy lông mày của mình, vì vậy, hãy để nó sang một bên, và hãy biết chấp nhận thực tế, hãy bán ra trước khi quá muộn.

Vậy sau hi vọng, tâm lý nào ảnh hưởng đến việc đầu tư của các bạn nữa. Tôi sẽ nói ngay, đó là “nghi ngờ” và “cả tin cuồng tín”. Hai điều này không phải quan hệ nhân quả như “hi vọng” và “do dự”, nó là 2 luồng tâm lý trái ngược, nhưng hậu quả thì tương đương. Tôi sẽ nói về nghi ngờ trước. Các bạn hãy nhìn lên lại hình của tôi ở trên, và hãy nhìn mốc tâm lý 10, 15, 16. Thường thì tâm lý sau khi tài khoản các bạn bị lõm một khoản kha khá, các bạn trở thành nhà đầu tư chân chính bất đắc dĩ, các bạn thường không biết phải làm gì tiếp theo. Việc không xác định được phương hướng dẫn đến việc các bạn bỏ lỡ một số cơ hội để thoát hàng, hoặc mua được ở giá tốt. Cả tin cũng vậy, tin chắc thị trường xuống, và bạn bỏ lỡ cơ hội khi có sóng hồi. Việc nghi ngờ hoặc cả tin, cộng với tâm lý “tham lam”, “sợ hãi” và “bầy đàn”, các bạn có nguy cơ bán đúng đáy và mua đúng đỉnh. Với cả tin, các bạn có thể ở những mốc tâm lý như 4, 12, 19. Các bạn đã thấy thị trường đi xuống mốc 235 từ mốc 1200, liệu lúc đó ai tin rằng “thị trường sẽ hồi phục”, và ai dám lạnh lùng xuống tiền để mua cổ phiếu ở mức đó? Và đến khi thị trường lên đến 630, thì “xu hướng” đã rõ, các bạn tin chắc thị trường sẽ lên, và ôi thôi, chia buồn các bạn đã mua đúng đỉnh. Rõ ràng, khi đầu tư mà bị quá nhiều tâm lý chi phối như vậy, các bạn đầu tư thành công là một phép màu.

Còn khá nhiều dạng tâm lý ảnh hưởng đến quyết định của bạn trong đầu tư. Ngoài tâm lý, còn có những điều khác nữa. Nhưng hãy nhớ lời khuyên ban đầu của tôi “hãy giữ cái đầu lạnh trong khi thị trường đang nóng”. Điều cần thiết là chiến thuật hợp lý và kỷ luật để làm theo chiến thuật đã vạch sẵn. Một câu nói của một đàn anh mà tôi rất nhớ, đó là “plan your trade and trade your plan”. Khi lý trí lên tiếng, đừng để tình cảm xen vào. Cảm xúc làm lẫn lộn quyết định và làm chiến thuật sai lầm. Hãy nhớ đến Lữ Bố vì Điêu Thuyền mà làm sai lời Công Đài, cuối cùng chết dưới tay Tào Tháo, hãy nhớ đến nhà đầu cơ huyền thoại Livemore đã thuê hẳn một phòng riêng tách biệt để không bị ảnh hưởng bởi 1 chút cảm xúc nào từ đám đông. Hãy luôn nhớ “chiến thuật + kỷ luật = thành công”. Còn nữa, hãy phân biệt “niềm tin đầu tư” và “cả tin cuồng tín” nhé! Hai dạng tâm lý này khác nhau. “Niềm tin đầu tư” theo các bạn từ lúc các bạn lập kế hoạch, và nên chỉ có một dạng tâm lý này mà thôi. Còn các cảm xúc khác chỉ làm nhiễu đi niềm tin đầu tư của bạn.

Cuối cùng, tôi dành tặng bài viết này cho người yêu, người đã luôn ở bên cạnh tôi trong những quyết định đầu tư, người cho tôi tâm lý vững vàng để theo đuổi con đường chứng khoán đầy thử thách.

Posted in: chung khoan,tam ly,tam ly nha dau tu chung khoan